Thursday, November 15, 2012

Ottoman Poetry

-10-


Erbâb-ı kemâli çekemez nâkıs olanlar;
Rencîde olur dîde-i huffâş ziyâdan.

İgnorants can´t endure wises
Light hurts the eyes of bats.

Her âkile bir derd bu âlemde mukarrer,
Râhat yaşamış var mı gürûh-ı ukalâdan!

There is always a trouble for the wise
Has any wise person ever lived in comfort?

                                       Ziya Paşa (1825-1888)




Kıl san‘at-ı üstâdı tahayyürle temâşâ,
Dem urma, eğer ârif isen çûn ü çirâdan.

Watch the art of Master with amazement
Don´t ask why or how if you are wise.

İdrâk-i me‘âlî bu küçük akla gerekmez,
Zîrâ bu terâzû o kadar sıkleti çekmez.

This small mind doesn´t need to understand it
Because this scales can´t weigh that much weight.

                                           Ziya Paşa




-9-

Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âhımdan murâdım şem´i yanmaz mı
She made me tired of my life, doesnt my love get tired of her cruelty?
Heavens burned from my sigh, doesnt the candle of my will burn?


Kamu bîmârına cânân deva-yı derd eder ihsan
Niçün kılmaz bana derman beni bîmar sanmaz mı
She gives the cure of trouble to every patient of her
Why doesnt she heal me, doesnt she think that I am a patient too?


Şeb-i hicran yanar cânım döker kan çeşm-i giryânım
Uyarır halkı efgânım kara bahtım uyanmaz mı
My soul burns at the night of seperation, my crying eyes shed tears of blood
My cries make people wake up, doesn´t my bad fortune wake up too?


Gûl-i ruhsârına karşu gözümden kanlu akar su
Habîbim fasl-ı güldür bu akar sular bulanmaz mı
Against your rose like cheek, water fall bloody from my eye
My love, this is season of rose; don´t rivers blur?


Gâmım pinhan tutardım ben dedîler yâre kıl rûşen
Desem ol bî-vefâ bilmem inanır mı inanmaz mı
I was keeping my grief as a secret, they said make it known to the beloved
If I said, I don´t know whether that unfaithful would believe or not.


Değildim ben sana mâil sen ettin aklımı zâil
Beni tan eyleyen gafîl seni görgeç utanmaz mı
I was not interested in you, you made my mind undecided
Wouldn´t that unwary person (who speaks ill of me) be ashamed when he saw you.


Fuzûlî rind-i şeydâdır hemîşe halka rüsvâdır
Sorun kim bu ne sevdâdır bu sevdâdan usanmaz mı
Fuzuli is a crazy bohemian and always shameful in the eyes of folk
Ask what kind of love this is, isnt he sick of it?

                                                                       Fuzuli (1483-1556)



  -8-

OK BEDENDEN ÇIKINCA...
 When the arrow comes out of body

Benim tek hiç kim zar ü perişan olmasın ya Rab
Esir-i derd-i aşk u dağ-i hicran olmasın ya Rab

O God! May nobody cry and be miserable like me.
O God!May nobody be captive of sorrow of love and wound of separation.

Dem-a-dem cevrlerdir çekdiğim bi-rahm bütlerden
Bu kafirler esiri bir müselman olmasın ya Rab

It is the torment that I always suffer from cruel beautiful women
O God! May a muslim not be captive of these infidels

Görüb endişe-i katlimde ol mahı budur derdim
Ki bu endişeden ol meh peşiman olmasın ya Rab

I saw that moon like beautiful thinking my death
O God! May she not regret this thought.

Çıharmak itseler tenden çeküb peykanı ol servin
Çıhan olsun dil-i mecruh peykan olmasın ya Rab

If they want to take out the arrow of that cypress like beautiful 
O God! May it be my wounded heart, not the arrow.

Cefa ü cevr ile mu ´tadım anlarsız n´olur halim
Cefasına had ü cevrine payan olmasın ya Rab

I got used to her cruelty and torment, what would I do without them?
O God! May not be a limit of her cruelty and end of her torment

Demen kim adli yok ya zulmü çok her hal ile olsa
Gönül tahtına andan gayrı sultan olmasın ya Rab

I never say she is not just and she is very cruel whatever happens
O God! May not be another sultan sitting on the throne of my heart other than her


Fuzuli buldu genc-i afiyet mey-hane küncünde
Mübarek mülkdür ol mülk viran olmasın ya Rab

Fuzuli found the treasure of well-being in a tavern
O God! It is such a holly place may it not be a ruin.

                                                                        Fuzuli (1483-1556)

What a wonderful poem! It has a sufi symbolism. Let me explain the symbolism in poem a little bit:

beautiful, beloved : God
wine: love
tavern: dervish lodge
to die: come together with God
torment and cruelty: the way of getting rid of bodily desires.

-7-

Kime Ne It is not anyone´s business

Ben yitirdim, ben ararım,yar benimdir kime ne I lost, I search, beloved is mine, it is not anyone´s business
Gah girerim öz bağıma,gül dererim kime ne Sometimes I go to my own garden, I pick up roses, it is not anyone´s business

Gah giderim medreseye, ders okurum Hak için Sometimes I go to madrasah, I study for God
Gah giderim meyhaneye,dem çekerim kime ne Sometimes I go to tavern and drink, it is not anyone´s business

Sofular haram demişler bu aşkın şarabına Fanatics had said "This wine of love is forbidden"
Ben doldurur,ben içerim,günah benim kime ne I pour and drink it, the sin is mine, it is not anyone´s business.

Ben melamet gömleğini deldim,taktım eğnime I pierced shirt of disgrace, I put it on my back
Ar-u namus şişesini taşa çaldım,kime ne I bumped bottle of honor against rock, it is not anyone´s business.

Gah çıkarım gökyüzüne,hükmederim kaf ve kaf Sometimes I go up to sky, I command with qaf and qaf
Gah inerim yeryüzüne, yar severim kime ne Sometimes I go down to earth, I love a girl, it is not anyone´s business

Kelp rakip böyle diyormuş´güzel sevmek pek günah´ That dog-like rival says "It is a big sin to love a beautiful"
Ben severim sevdiğimi,günah benim kime ne I love whoever I want, sin is mine, it is not anyone´s business.

Sofular secde ederler mescidin mihrabına Fanatics prostrate themselves to the mihrab of mescid
Yar eşiği secdeğahım,yüz sürerim, kime ne I prostrate myself to the belowed, I pay my respects, it is not anyone´s business.

Nesimi´ye sordular ki,yarin ile hoş musun They asked Nesimi, are you happy with your beloved?
Hoş olayım olmayayım,o yar benim kime ne It doesn matter, that beloved is mine, it is not anyone´s business.
Kul Nesimi (A Bektashi poet)


-6-
Demedim mi? Haven´t I said?
Oraya gitme demedim mi sana,  Haven´t I said "Don´t go there?"
seni yalnız ben tanırım demedim mi? Haven´t I said "I am the only one who really knows you"
Demedim mi bu yokluk yurdunda hayat çeşmesi ben´im? Haven´t I said "I am the fountain of life in this land of absence"?

Bir gün kızsan bana, " If one day you get angry at me,
alsan başını, If you take yourself
yüz bin yıllık yere gitsen,  and go to a place one hundred thousand years away"
dönüp kavuşacağın yer ben´im demedim mi? Haven´t I said "I am the place you will turn back at the end"

Demedim mi şu görünene razı olma, Haven´t I said "Don´t be consent to what is seen"
demedim mi sana yaraşır otağı kuran ben´im asıl, Haven´t I said "I am the one who builds marquee befits you and I am the one
onu süsleyen, bezeyen ben´im demedim mi? who really decorates and bedecks it"? Haven´t I said?

Ben bir denizim demedim mi sana? Havent I said "I am a sea
Sen bir balıksın demedim mi? and you are a fish." Haven´t I said?
Demedim mi o kuru yerlere gitme sakın, Haven´t I said "Don´t go to that dry places ever"?
senin duru denizin ben´im demedim mi? Haven´t I said "I am your clear sea."?

Kuşlar gibi tuzağa gitme demedim mi? Haven´t I said "Don´t go to trap like birds"?
Demedim mi senin uçmanı sağlayan ben´im, Haven´t I said "I am the one who makes you fly"?
senin kolun kanadın ben´im demedim mi? Haven´t I said "I am your arm and wing."?

Demedim mi yolunu vururlar senin, Haven´t I said " They will hold your way"?
demedim mi soğuturlar seni. Haven´t I said "They will cool you"?
Oysa senin ateşin ben´im,"Yet  I am your fire,
sıcaklığın ben´im demedim mi? I am your warmth" Haven´t I said.

Türlü şeyler derler sana demedim mi? Haven´t I said "They will tell you many things."
Kötü huylar edinirsin demedim mi?  "You will get bad habits"
Ölmezlik kaynağını kaybedersin demedim mi? "You will lose fountain of immortality."?
Yani beni kaybedersin demedim mi? " Which means you will lose me" Haven´t I said?

Söyle, bunları sana hep demedim mi? Tell me, haven´t I said all of these?

Mevlana Celaleddin Rumi

Note: This poem was written for Sultan Rukneddin who had been poisoned in a Mongolian festival. It is a very touching poem.

-5-

Here is the famous poem of Nesimi who was skinned alive for his radical opinions on
"vahdet-i vücud(unity of body)" 500 years ago. Sufis never speak this openly, they
just hint at. 


BENDE SIĞAR İKİ CİHAN 
Two worlds fit into me.


Bende sığar iki cihân ben bu cihâna sığmazam

Cevher-i lâmekân benim kevn ü mekâna sığmazam

Two worlds fit into me, I don´t fit into the world.
I am the substance of spacelesness, I don´t fit into existence and space.

Kevn ü mekândır âyetim zâta gider bidâyetim

Sen bu nişân ile beni bil ki nişâne sığmazam

Existence and space are my miracles, my beginning goes back to Essence
Know me with this sign, I don´t fit into signs.

 Kimse gümân ü zann ile olmadı Hakk ile biliş

Hakkı bilen bilir ki ben zann ü gümâna sığmazam

Nobody knew God with suspicion and presumption
Who knows God knows that I don´t fit into presumption and suspicion.

 Sûrete bak vü ma´nîyi sûret içinde tanı kim

Cism ile cân benim velî cism ile câna sığmazam

Look at the form and recognise the meaning in it.
I am the form and soul but I don´t fit into form and soul.

Hem sadefim hem inciyim haşr ü sırât

Bunca kumâş ü raht ile ben bu dükâna sığmazam

I am both nacre and pearl, gathering and Sirat bridge
I don´t fit into this shop with all these fabrics and decorating

Genc-i nihân benim ben uş ayn-ı ayân benim ben uş

Gevher-i kân benim ben uş bahr ile kâna sığmazam

I am the hidden treasure, I am the eye of the eyes
I am the substance of mine, I don´t fit into sea and mine.

Arş ile ferş ü kâf ü nûn bende bulundu cümle çün

Kes sözünü uzatma kim şerh u beyâna sığmazam

Because all of the highest sky and face of earth , qaf and nun were found in me
Cut the word short, don´t be wordy, I don´t fit into explanation and declaration.

Gerçi muhît-i a´zâmım adım âdem durur âdemim

Dâr ile kün fekân benim ben mu mekâna sığmazam

Although I am the ocean, my name is Adam, I am absent
I am the place and I am the qun feqan, I don´t fit into this space. 
 
Cân ile hem cihân benim dehr ile hem zamân benim
 Gör bu latifeyi ki ben dehr ü zamâna sığmazam

I am soul and world and I am hour and time
See this fine point which is I don´t fit into hour and time.


 Encüm ile felek benim vahy ile melek benim

Çek dilini vü epsem ol ben bu lisâna sığmazam

I am stars and heavens, I am divine inspiration and angels
Hold your tongue and be quiet; I don´t fit into this language.


Zerre benim güneş benim çâr ile penc ü şeş benim

Sûreti gör beyân ile çünkü beyâna sığmazam

I am the atom, I am the sun; I am four with five and six
See the form with declaration because I don´t fit into declaration.


Zât ileyim sıfât ile Kadr ileyim Berât ile

Gül-şekerim nebât ile piste-dehâna sığmazam

I am with the Essence with the attribute, I am with Qadr with Berat
I am rose candy in plants, I don´t fit into mouth.

Şehd ile hem şeker hem şems benim kamer benim

Rûh-ı revân bağışlarım rûh-ı revâna sığmazam

I am honey and sugar, I am sun and moon
I give away flowing soul but I don´t fit into flowing soul.

Tîr benim kemân benim pîr benim civân benim

Devlet-i câvidan benim îne vü âna sığmazam

I am the arrow, I am the bow; I am the old and I am the young
I am the eternal happiness, I don´t fit into den and moment

Yer ü gökü düzen benim geri dönüp bozan benim

Cümle yazı yazan benim ben bu dîvâna sığmazam

I am the one who arranged the earth and sky, I am the one who breaks them
I am the one who writes everything, I don´t fit into this book.

Nâra yanan şecer benim çarha çıkar hacer benim

Gör bu odun zebânesin ben bu zebâne sığmazam

I am the burning wood, I am the rock rising to sky
I am the flame of this fire, I don´t fit into flame.

Gerçi bugün Nesîmîyim Hâşîmîyim Kureyşîyim

Bundan uludur âyetim âyet ü şâna sığmazam

Although today I am Nesimi, I am Haşimi, I am Kureyşi
But my miracle is greater than this, I don´t fit into miracle and fame.
SEYYİD  NESİMİ
http://www.youtube.com/watch?v=MHz-vMHfypM
 
 

-4-

Mevlana Celaleddin Rumi
Etme Don´t

Duydum ki bizi bırakmaya azmediyorsun etme I heard that you were willing to leave us, don´t!
Başka bir yar başka bir dosta meylediyorsun etme You head towards another beloved, another friend, don´t!
Sen yadeller dünyasında ne arıyorsun yabancı What do you look for in the foreign lands, o stranger!
Hangi hasta gönüllüyü kasdediyorsun etme Which sick-hearted person do you want, don´t!
Çalma bizi bizden bizi gitme o ellere doğru Don´t steal us from us, don´t go to those lands!
Çalınmış başkalarına nazar ediyorsun etme You look at stolen people, don´t!
Ey ay felek harab olmuş alt üst olmuş senin için O moon! Heavens have gone to ruin and turned upside down for you
Bizi öyle harab öyle alt üst ediyorsun etme You devastate and ruin us so much, don´t!
Ey makamı var ve yokun üzerinde olan kişi O the one who has a position over existence and absence
Sen varlık sahasını öyle terk ediyorsun etme You leave the ground of existance, don´t!
Sen yüz çevirecek olsan ay kapkara olur gamdan If you turned your face away from moon, it would be pitch-dark because of its sorrow
Ayın da evini yıkmayı kastediyorsun etme You want to destroy home of moon too, don´t
Bizim dudağımız kurur sen kuruyacak olsan Our lips would dry, if you got dried
Gözlerimizi öyle yaş dolu ediyorsun etme You fill our eyes with tears, don´t!
Aşıklarla başa çıkacak gücün yoksa eğer If you don´t have enough power to handle lovers
Aşka öyleyse ne diye hayret ediyorsun etme Why are you amazed with love then? Don´t!
Ey cennetin cehennemin elinde olduğu kişi O the one who has heaven and hell in his hand
Bize cenneti öyle cehennem ediyorsun etme You make heaven hell for us, don´t!
Şekerliğinin içinde zehir zarar vermez bize Poison can´t harm us in your sweetness
O zehiri o şekerle sen bir ediyorsun etme… You mix that poison with that sugar, don´t!
Bizi sevindiriyorsun huzurumuz kaçar öyle You make us happy but it disturbs us
Huzurumu bozuyorsun sen mahvediyorsun etme You disturb and destroy us, don´t!
Harama bulaşan gözüm güzelliğinin hırsızı My sinful eye is the thief of your beauty
Ey hırsızlığa da değen hırsızlık ediyorsun etme O the one who is worthy of being stolen, you steal. Don´t!
İsyan et ey arkadaşım söz söyleyecek an değil Rebel, o my friend. It is not  time for words.
Aşkın baygınlığıyla ne meşk ediyorsun etme!! What do you do in the unconsciousness of love? Don´t!

http://www.youtube.com/watch?v=FoYubbeAGt0

This poem was written for Şems (his best friend) by Rumi after seperation of him. Şems was killed by a group of people who were jealous of the friendship between him and Mevlana. He accepted his fate and embraced it willingly.


-3- 

Münacat Appeal

 Ya Rab hemişe lutfunu kıl reh-nüma bana  O Lord! Always make your grace a guide for me.
Gösterme ol tariki ki yetmez sana bana  Don´t show me the road which doesn´t go to you.

 


Kat´ eyle aşinalığım andan ki gayrdır  Cut my acquaintanceship with others
Ancak öz aşinaların et aşina bana  Make your real acquaintances acquaintance for me



Bir yerde sabit et kadem-i i´tibarımı Make my foot of esteem steady in a place
Kim rehber-i şeri´at ola mukteda bana May guide of Islamic law be my imam



Yok bende bir amel sana şayeste ah eğer I don´t have any deed worthy of you 
A´malime göre vere adlin ceza bana Pity if your justice give a punishment according to my deeds.


Havf ü hatada muztaribim var ümid kim I am troubled with fear of my sins, but I have hope
Lutfun vere beşaret-i afv-i ata bana May your grace give me the good news of your forgiving

Ben bilmezem bana gereğin sen Hakim´sin I don´t know what is necessary for me, you are the wisest.
Men´ eyle verme her ne gerekmez sana bana Forbid it, don´t give me what is not necessary for you.

Habs-i hevada koyma Fuzuli-sıfat esir Don´t put me into the prison of passions like Fuzuli
Ya Rab hidayet eyle tarik-i fena bana O Lord! Guide me to the road going to disappearance in your love.

Fuzuli


-2- 

Some Chosen Couplets From Ottoman Poetry

Aşk imiş her ne vâr âlemde
İlm bir kîl ü kâl imiş ancak

Everything exist in universe is love
Wisdom is only a tittle-tattle.

Fuzûlî


Her kişi âşık olurdu eğer âsân olsa
If it was easy, everybody would fall in love.

                      Taşlıcalı Yahya Bey


Lisân-ı aşkı bilir terceman bulunmadı hiç
The translator who knows the language of love has never been found.

                       Neccar Zade Şeyh Rıza

 
Baharı neyleriz ol gülizâr-ı gonce femin
Gülüb açılması bin nevbahâra değmez mi?

What is the use of spring? Isn’t the laughing and opening of that
rose garden’s bud like mouth worth of thousand springs?
                                         Nâilî’i Kadîm

Bir az gel bağa, bülbül dinle, gül seyret, açıl cânâ
Ki sen dâhî henüz âçılmamış bir gonce-i tersin

Come to garden, listen to nightingales, watch the roses, open o heart
You are just a young bud who is not open yet.

                                                      Nedim


 Bir elinde gül, bir elde câm geldin sâkiyâ
Kangısın alsam gülü, yâ câmı, yahud ki seni
O cupbearer! You came with a rose in one hand, with a cup in
another hand. Which one should I take? Rose, cup or you?
                                                     Nedim


Meyhâne yıkıldı, mest ayakda
Tavern is wrecked, drunks are still on foot.

                             Abdülhak Hâmid

Menden ey Fuzuli isteme eşarı medh ü zem
Men âşıkam, hemişe sözüm âşıkânedir

O Fuzuli! Don’t want from me poems of praise and condemnation
I am a lover, every word of mine is amotary
                                           Fuzûlî



Şirler pençe-i Kahrımdan olurken lerzân
Beni bir gözleri âhûya zebûn itdi felek
When the lions were trembling with the fear of my wrath´s claw
Fate has made me prey of a gazelle eyed beautiful

                             Yavuz Sultan Selim



Görmemek yeğdir, görüb divâne olmakdan seni
It is better not to see you than seeing and being crazy for you.
                                                      Sâbit


                                        

Biz âleme bir yâr içün âh itmeğe geldik
We came to this world only to sigh for a beloved.
                                  Yenişehirli Avni



-1-

Şeyhi:

“Bâtıl isteyü hakdan ayrıldım
Boynuz umdum kulaktan ayrıldım."
I wanted lies, I lost the truth
I wanted a horn, I lost the ear.

Ahmet Paşa:

“Etme izhâr-ı hüner etmeğe mecliste heves
Bülbüle dâm-ı belâ oldu lisânıyla kafes."
Don´t desire showing a talent in a gathering
Cage became a trap for nightingale because of its sweet tongue

“Tûtîyi güftârıdır iden giriftâr-ı kafes." 
It is sparrow´s words makes it a captive of a cage.

Adli (Sultan II. Beyazıd)

“Kendi kendine ettiğin âdem
Bir yere gelse edemez âlem..
If everbody gathered and wanted to harm someone they wouldn´t harm him as much as he harmed himself

Selimi (Yavuz Sultan Selim)

“Milletimde ayrılık ve tefrika endîşesi
Kûşe-i kabrimde hattâ bî-karâr eyler beni.”
The worry of seperation and disagreement in my nation
(It) even would make me restless in the corner of my tomb

Fuzuli

“Ger derse Fuzûlî ki güzellerde vefâ var
Aldanma ki şâir sözü elbette yalandır."
If Fuzuli says beautifuls have loyalty
Don´t be deceived, the word of a poet is of course a lie.






2 comments:

  1. I really enjoyed this one. So amazing and wise.
    BENDE SIĞAR İKİ CİHAN
    Two worlds fit into me.

    ReplyDelete
    Replies
    1. It was difficult to translate that poem for me I hope I didn't make too many mistakes.

      Delete